W skrócie: Smog to zanieczyszczone powietrze zmieszane z mgłą, a nazwa pochodzi od angielskich słów smoke (dym) i fog (mgła). Wyróżnia się smog londyński, zimowy, i fotochemiczny, letni. Według Politechniki Wrocławskiej w polskich warunkach dominuje smog pyłowy. O jego poziomie mówią stężenia pyłów PM10 i PM2,5 oraz dwa progi w komunikatach: informowania i alarmowy. Ten wpis zbiera definicje i źródła z datą sprawdzenia, bez porad zdrowotnych.
Pytanie „smog co to jest” wraca co jesień, gdy zaczyna się sezon grzewczy, a w telefonie pojawiają się komunikaty o jakości powietrza. Odpowiedź ma dwie warstwy: samo słowo i zjawisko oraz liczby, które stoją za komunikatami. Pierwszą wersję tego wpisu napisano w 2019 roku. Od nowa przejrzano ją 22 października 2026 i zostawiono tylko to, co dało się potwierdzić w wynikach wyszukiwania. Stare liczby, rankingi miast i rady dla zdrowia wylądowały w koszu.
Smog co to jest i skąd wzięła się nazwa?
Nazwa to zlepek dwóch angielskich słów: smoke (dym) i fog (mgła). Według słownika etymologicznego Etymonline słowo po raz pierwszy zapisano w referacie Henry’ego Antoine’a Des Voeux z 1905 roku, a on sam nie przypisywał sobie jego wymyślenia (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania). Używano go wtedy o czarnej mgle nad Londynem.
Dziś znaczy szerzej. Według opracowania Politechniki Wrocławskiej w polskich warunkach dominuje smog aerozolowy (pyłowy), czyli wysokie stężenia pyłu zawieszonego w powietrzu (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania). Smog działa jak mleko wlane do szklanki wody: zmąca całość, choć żadna kropla osobno nie rzuca się w oczy.
Rodzaje smogu: londyński i fotochemiczny
Według tego samego opracowania Politechniki Wrocławskiej wyróżnia się smog letni, czyli utleniający, fotochemiczny, typu Los Angeles, oraz smog zimowy, czyli redukujący, typu londyńskiego (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania). Nazwy mówią o miejscu, w którym zjawisko opisano po raz pierwszy, i o porze roku. Szczegółowych warunków powstania każdego z nich tu nie ma, bo w wynikach wyszukiwania nie znaleziono ich w formie, którą da się potwierdzić.
Smog londyński ma swoją datę. Według Met Office mgła wisiała nad Londynem od 5 do 9 grudnia 1952 roku, po zimnym i śnieżnym listopadzie oraz początku grudnia, gdy w domach palono dużo węgla. Według National Archives ponad 4000 osób zmarło w pierwszych dniach, a około 8000 kolejnych w ciągu następnego roku (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania). Szacunki różnią się między opracowaniami, więc traktuj te liczby jako przybliżone. Opisy w wynikach wyszukiwania łączą to wydarzenie z uchwaleniem w 1956 roku brytyjskiej ustawy Clean Air Act, która ograniczała palenie węgla.
Pył zawieszony: PM10 i PM2,5
Według materiałów powołujących się na Rządowe Centrum Bezpieczeństwa pył zawieszony to mieszanina cząstek stałych i kropelek cieczy, które utrzymują się w powietrzu, a mogą zawierać między innymi metale ciężkie, dioksyny i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania). Symbole oznaczają wielkość cząstek: PM10 to cząstki o średnicy nieprzekraczającej 10 mikrometrów, a PM2,5 to cząstki o średnicy do 2,5 mikrometra.
Różnicę widać jak między mąką a dymem po zgaszonej zapałce. Pierwsza opada na blat, drugi długo wisi w powietrzu. To różnica rozmiaru, nie koloru.
Według GIOŚ pył PM10 i PM2,5 jest szkodliwy dla zdrowia, szczególnie dla układu oddechowego (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania, w artykule portalu mp.pl cytującym GIOŚ). Dalsze wnioski zdrowotne należą do lekarzy, nie do tego wpisu.
Norma jakości powietrza i alarmy smogowe
Zalecenia WHO i progi z polskich komunikatów to dwie różne rzeczy. Wytyczne WHO z 2021 roku podają dla PM2,5 wartość 5 µg/m³ jako średnią roczną i 15 µg/m³ jako średnią dobową, a dla PM10 odpowiednio 15 µg/m³ i 45 µg/m³ (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania, w tabeli publikacji WHO na NCBI Bookshelf). To zalecenia dla państw, a nie prawo.
Polskie komunikaty o smogu opierają się na dwóch progach dla PM10, liczonych jako średnia dobowa: poziomie informowania 100 µg/m³ i poziomie alarmowym 150 µg/m³. Tak podają komunikaty urzędów wojewódzkich z 2026 roku, na przykład komunikat urzędu wojewódzkiego w Poznaniu z 18 lutego 2026 (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania). Progu alarmowego dla PM2,5 w wynikach nie znaleziono, więc go tu nie ma. Aktualny tekst przepisów sprawdzisz w ISAP, a bieżące komunikaty na portalu GIOŚ.
Skąd się bierze smog w Polsce
Według opracowań z wyników wyszukiwania (materiały sejmowe i artykuły naukowe, głównie z lat 2013-2019) głównym problemem jakości powietrza w Polsce jest tak zwana niska emisja, czyli pył z indywidualnego ogrzewania budynków. Obok niej wymieniany jest ruch drogowy (sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania). Autorzy zastrzegają, że udział poszczególnych źródeł zależy od metodyki, dlatego procentów tu nie ma. Węgiel w domowych piecach pojawia się zresztą także w opisie londyńskiego smogu z 1952 roku.
To dane starsze niż ten wpis. Aktualnych zestawień emisji nie było w wynikach wyszukiwania, więc ich tu nie przywołuję.
Gdzie sprawdzić stan powietrza i co czytać dalej
Bieżące komunikaty o przekroczeniach publikuje GIOŚ na portalu powietrze.gios.gov.pl, a urzędy wojewódzkie powtarzają je na swoich stronach. Gdy interesuje Cię, co zrobić z dymem z cudzego komina, przejdź do wpisu Sąsiad pali śmieci? Sprawdź, gdzie zgłosić dym z komina.
Cykl o smogu to część 1 o oczyszczaczu powietrza i część 2 o masce antysmogowej. Mają inny charakter niż ten wpis: opisują wybór sprzętu, nie samo zjawisko. Oba zostały przejrzane 22 października 2026 i opierają się na parametrach, normach i źródłach z datą, a nie na danych z pierwszych wersji.
Z mojej praktyki
Jestem trenerem wideokomunikacji i wideomarketingu, nie ekspertem od jakości powietrza, lekarzem ani prawnikiem. Ten wpis jest zestawieniem definicji i źródeł z datą sprawdzenia: 22 października 2026 przejrzano wyniki wyszukiwania z opracowaniem Politechniki Wrocławskiej, materiałami o wytycznych WHO, komunikatami urzędów oraz opisami londyńskiego smogu z Met Office i National Archives. Czego nie dało się tam potwierdzić, tego tu nie ma, dlatego z wersji z 2019 roku zniknęły stare liczby i rady. Ten wpis nie opiera się na niczyjej historii, tylko na źródłach. Pytania o zdrowie zostaw lekarzowi.
Źródła
Wszystkie sprawdzono 22 października 2026 w wynikach wyszukiwania. Strony mogą się zmieniać, a przepisy bywają nowelizowane.
- Politechnika Wrocławska, „Smog w Polsce” (PDF): rodzaje smogu, smog pyłowy w Polsce.
- Etymonline, hasło „smog”: pochodzenie słowa.
- Met Office, The Great Smog of 1952: daty i warunki pogodowe.
- The National Archives, The Great Smog of 1952: liczba zgonów.
- Great Smog of London, Wikipedia: Clean Air Act z 1956 roku.
- WHO, tabela wytycznych jakości powietrza z 2021 roku (NCBI Bookshelf): wartości dla PM2,5 i PM10.
- Komunikat w sprawie ryzyka przekroczenia poziomu alarmowego z 18 lutego 2026, poznan.uw.gov.pl: progi dla PM10.
- GIOŚ ostrzega przed smogiem, mp.pl: wypowiedź GIOŚ o pyłach PM10 i PM2,5.
- ISAP, Internetowy System Aktów Prawnych: aktualne teksty przepisów.
Co zrobić dziś
Wejdź na portal GIOŚ, znajdź najbliższą stację pomiarową i zapisz jej stronę w zakładkach przeglądarki. Pięć minut. Przy następnym komunikacie o smogu będziesz wiedzieć, skąd bierze się liczba, o której piszą media.
