W skrócie: Etapy produkcji filmu są cztery: preprodukcja, produkcja, postprodukcja i publikacja. Dzień z kamerą to tylko jeden z nich i wcale nie najdłuższy. Najwięcej pracy idzie w przygotowanie i w montaż. Przy każdym etapie część zadań należy do studia, a część do klienta, i ten podział lepiej ustalić na starcie.
Etapy produkcji filmu wyglądają z zewnątrz jak jeden dzień: przyjeżdża ekipa, ustawia światło, nagrywa, wyjeżdża. A to tylko środek historii.
Ten tekst opisuje przebieg całej produkcji, od pierwszej rozmowy do publikacji. Jak spisać założenia, opisuje poradnik jak napisać brief. Jak przygotować firmę na sam dzień nagrania, rozpisuje checklista przed zdjęciami. Tu łączę te kawałki w jedną oś.
Etapy produkcji filmu w jednym rzucie
Cztery etapy idą po kolei i każdy karmi następny. Preprodukcja daje plan, produkcja daje materiał, postprodukcja robi z materiału film, a publikacja wypuszcza go do ludzi. Pominięty etap nie znika. Wraca później, droższy.
Pod każdym etapem na osi stoją dwa zadania, które według mnie najlepiej go opisują. Preprodukcja: brief i lista ujęć. Produkcja: zdjęcia i dźwięk. Postprodukcja: montaż i akceptacja. Publikacja: miniatura i rolki wycięte z gotowego filmu.
| Etap | Co robi studio | Co przygotowuje klient |
|---|---|---|
| Preprodukcja | scenariusz, lista ujęć, harmonogram, sprzęt | brief, osoby przed kamerą, zgody, dostęp do miejsca |
| Produkcja | nagranie obrazu i dźwięku, prowadzenie planu | obecność osoby decyzyjnej, wolne pomieszczenie |
| Postprodukcja | montaż, dźwięk, kolor, napisy, grafiki | materiały marki, jedna zebrana lista uwag |
| Publikacja | wersje i formaty, miniatura | kanał, opis, termin premiery |
Preprodukcja: tu zapada większość decyzji
Preprodukcja filmu to wszystko, co dzieje się przed włączeniem kamery. Brzmi jak papierologia. Tylko że to od niej zależy, czy dzień zdjęciowy skończy się filmem, czy stertą plików, z których nic nie wynika.
Brief i cel
Cel filmu zapisuje się w briefie. Brief to kartka, na której klient pisze, po co ma powstać film, dla kogo i gdzie zostanie pokazany. Studio dopytuje i sprawdza, czy ten cel da się w ogóle nagrać, czy trzeba go przełożyć na coś, co widać w kadrze. „Chcemy pokazać, że jesteśmy nowocześni” to jeszcze nie cel. „Kandydat ma zobaczyć, jak wygląda pierwszy dzień w pracy” już tak.
Po stronie klienta jest też osoba decyzyjna: ktoś, kto na końcu powie „akceptuję”. Bez niej każda wersja filmu wraca z uwagami od kolejnej osoby.
Scenariusz i lista ujęć
Studio pisze scenariusz albo plan wypowiedzi, a potem listę ujęć: co nagrywamy, gdzie, z kim i w jakiej kolejności. Przy filmie z akcją albo reklamie lepiej sprawdza się storyboard, czyli rysunki kadrów; jak go zrobić, opisuje tekst o storyboardzie. Przy wywiadzie z prezesem wystarczy lista.
Najdroższe zdanie w produkcji brzmi „nagrywamy i zobaczymy”. Zobaczysz. W montażu, kiedy brakuje ujęcia, a ekipa dawno pojechała.
Lista ujęć to też miejsce na decyzje techniczne, które potem trudno odkręcić. Chcesz w filmie zwolnione tempo? Trzeba to wiedzieć przed nagraniem, bo liczbę klatek ustawia się w kamerze, nie w montażu. Szczegóły są w poradniku jak nagrać slow motion.
Lokacja, ludzie i zgody
Studio ocenia miejsce: światło, hałas, prąd, miejsce na sprzęt. Klient załatwia resztę, czyli dostęp do budynku, wolną salę, parking dla ekipy i ludzi, którzy wystąpią przed kamerą. Ludzie przed kamerą muszą wiedzieć, że występują, i to wcześniej niż rano w dniu zdjęć.
Osoby w kadrze powinny zgodzić się na nagranie i publikację wizerunku. Formularz zgody firma ustala u siebie. Tej części nie da się przerzucić na studio.
Materiały marki to logo w dobrej jakości, kolory, fonty i nazwy stanowisk zapisane tak, jak mają się pokazać na ekranie. Wyślij je w preprodukcji. Szukanie logo w wektorach w dniu oddania filmu to nerwy, których nikt nie potrzebuje.
Harmonogram i sprzęt
Studio układa harmonogram dnia: kto, o której, w którym miejscu. Najpierw ujęcia z ludźmi, którzy mają mało czasu, potem te, które ekipa może nagrać sama, na przykład wnętrza i detale. Klient sprawdza, czy osoby z harmonogramu naprawdę mają ten termin wolny w kalendarzu.
Potem lista sprzętu, punkt po punkcie. Wygląda na przesadę. Nie jest, o czym niżej w historii z torbą.
Produkcja: dzień zdjęciowy
Produkcja to dzień, który wszyscy kojarzą z filmem. Studio nagrywa zdjęcia i dźwięk, pilnuje planu i harmonogramu. Klient pilnuje ludzi: żeby osoby z listy były na miejscu, a sala była wolna o umówionej godzinie.
Dzień zdjęciowy przypomina przeprowadzkę. Jeśli kartony są opisane i spakowane wcześniej, ekipa tylko nosi. Jeśli nie, pakujecie się w trakcie, a ciężarówka stoi.
Po stronie klienta na planie przydaje się jedna osoba, która zna firmę i może szybko zdecydować, na przykład czy da się nagrywać w open space przy pracujących ludziach. Pełną listę na tydzień przed, dzień przed i rano masz we wspomnianej checkliście, więc jej tu nie powtarzam.
Osobom, które wystąpią przed kamerą, klient wysyła wcześniej pytania, a nie gotowe odpowiedzi do wykucia na pamięć. Wyuczony tekst słychać od pierwszego zdania: ktoś patrzy w sufit i szuka słowa, które miał w notatkach. Kto zna pytania i mówi swoimi słowami, brzmi jak człowiek. Jeśli ktoś bardzo się stresuje, studio może nagrać rozmowę zamiast wystąpienia: pytanie zza kamery, odpowiedź do rozmówcy.
Pod koniec dnia przychodzi moment, którego nikt nie fotografuje: kopia plików. Materiał z kart powinien trafić na dwa nośniki, zanim karty wrócą do kamery. Jedna kopia to żadna kopia.
Dźwięk zasługuje na osobne zdanie. Bo obraz da się czasem uratować w montażu, przesterowanego nagrania głosu zwykle już nie. Na planie dźwięku słucha się w słuchawkach. Nie na oko.
Postprodukcja: z plików robi się film
Postprodukcja zaczyna się od zgrania i zabezpieczenia materiału, a potem idzie w kilku krokach. Kolejność ma znaczenie: kolor robi się na zamkniętym montażu, nie przed nim.
- Montaż. Układanie historii z nagranego materiału. Najpierw wersja robocza, potem dopracowanie rytmu.
- Dźwięk. Wyrównanie głośności, czyszczenie szumów, muzyka pod głosem, a nie zamiast niego. Jak dopasować muzykę do cięć, opisuje tekst jak zmontować film z muzyką. Jak ustawić głośność pod platformę, wyjaśnia wpis o LUFS.
- Kolor. Wyrównanie ujęć z różnych kamer i nadanie filmowi jednego charakteru.
- Napisy i grafiki. Plansze, podpisy osób, logo, napisy do oglądania bez dźwięku.
- Poprawki. Klient ogląda wersję i zgłasza uwagi, studio je nanosi.
Wersję do poprawek oglądaj tam, gdzie obejrzą ją widzowie: film do mediów społecznościowych na telefonie, film na ekran w recepcji na dużym ekranie. Każdą uwagę zapisuj z czasem z odtwarzacza, na przykład „1:12, zła nazwa stanowiska”. Studio trafia wtedy w miejsce od razu, zamiast przewijać cały film w poszukiwaniu „tego fragmentu ze środka”.
Po poprawkach jest akceptacja. To moment, w którym osoba decyzyjna mówi „tak” i film idzie do eksportu. Jeśli uwagi przychodzą od pięciu osób osobno, w pięciu mailach, sprzeczne ze sobą, poprawki nie mają końca. Według mnie jedna zebrana lista uwag od klienta skraca ten etap bardziej niż cokolwiek po stronie studia.
Publikacja: film nie kończy się na eksporcie
Publikację łatwo pominąć przy planowaniu, bo wydaje się formalnością. Potem gotowy plik leży na dysku i czeka. I czeka.
Studio przygotowuje wersje: poziomą na stronę i YouTube, pionową do mediów społecznościowych, czasem krótszą zapowiedź. Do tego miniatura, czyli kadr, który ma zachęcić do kliknięcia. Klient decyduje, gdzie film trafi, pisze opis i wybiera termin premiery.
Z jednego dłuższego filmu da się wyciąć kilka krótkich. Rolki i Shorts z fragmentów przedłużają życie materiału, za który już zapłaciłeś. Jak to zrobić krok po kroku, opisuje poradnik jak zrobić Shorts z filmu. Warto o tym pomyśleć już w preprodukcji, bo pion łatwiej wyciąć z kadru, który go przewiduje.
AI na każdym etapie produkcji
W Klik Film mamy dziś pełny zestaw narzędzi AI i pomaga on na każdym etapie produkcji. W preprodukcji szybciej planujemy, w postprodukcji AI robi transkrypcję, wersję roboczą montażu i napisy. W dużym projekcie dla Itaki wdrożyliśmy wiele rozwiązań AI. Decyzje dalej podejmuje człowiek: co jest celem filmu i które ujęcie zostaje. Jak wdrożyć AI w firmie krok po kroku, opisuje osobny tekst.
Jeśli wgrywasz nagrania z ludźmi do narzędzia AI, sprawdź regulamin narzędzia i zgodę osób w kadrze.
Z mojej praktyki
Organizacji produkcji uczyłem się na studiach w Szkole Filmowej w Katowicach, na kierunku organizacja produkcji filmowej i telewizyjnej. Od 2020 roku współprowadzę Klik Film. Mój dorobek i dorobek Klik Filmu to razem ponad 1000 produkcji.
Przy takiej liczbie zdarzają się wpadki. Kiedyś nie zabraliśmy torby z aparatami. Sprzęt dojeżdżał, a my musieliśmy troszkę pościemniać. Lista sprzętu w preprodukcji nie jest formalnością. To kartka, którą odhaczasz przy pakowaniu.
Jeśli chcesz, żeby ktoś poprowadził Twój film przez wszystkie cztery etapy, zobacz produkcję filmową. Więcej tekstów o filmie w firmie znajdziesz w kategorii marketing.
Co zrobić dziś
Weź kartkę i odpowiedz na trzy pytania o swój najbliższy film: po co powstaje, kto go obejrzy i kto po Twojej stronie powie „akceptuję”. Jeśli na któreś pytanie nie masz odpowiedzi, nie jesteś jeszcze gotowy na dzień zdjęciowy. Masz za to gotowy początek briefu.
